آموزش آشنایی با مالکیت فکری و فرایند ثبت اختراع

در این مقاله فرایند ثبت اختراع، مالکیت فکری و قانون کپی رایت را تشریح کرده و به موارد مختلفی در این حوزه پرداخته ایم.

در عصر كنونی كه اقتصاد كشورها مبتنی بر نوآوری و فناوری هستند، صیانت از مالکیت فکری (مادی و معنوی) به عنوان مهم‌ترین محور توسعه فناوری و توليد محصولات مبتنی بر توان ساخت داخل محسوب میشود و از اهمیت بسیاری برخوردار است. در واقع ثبت و مدیریت دارايی‌های فكری به ویژه اختراعات، حقوق انحصاری برای مالک آن ايجاد می‌كند و مانع تصرف رقبا و ایجاد خسارت‌های ناشی از افشا شدن آن در بازار هدف می‌شود. در این راستا از طریق معاهدات و کنوانسیون‌های بین‌المللی در این زمینه، می‌توان از نوآوری‌ها و دستاوردهای فناورانه اشخاص حقیقی و حقوقی حفاظت کرد.پتنت‌ها نیز به دلیل اطلاعات فنی و راهبردی نوینی که دارند می‌توانند در موفقیت کسب‌وکار، پیش‌بینی روند پیشرفت و فضای رقابتی فناوری موثر باشند

طی این آموزش تلاش بر آن است تا اهمیت مالکیت فکری در زنجیره پژوهش تا تجاری‌سازی و ضرورت صیانت از آن ارائه شود. همچنین به نقش ثبت اختراع در تسهیل فرایند انتقال و توسعه فناوری به عنوان یکی از مصادیق دارایی‌های فکری اشاره می‌شود. مخاطبان می‌توانند با قوانین و معاهدات ملی و بین‌المللی در حوزه مالکیت فکری، شرایط و روند ثبت اختراعات آشنا شوند و از اطلاعات فنی و راهبردی پتنت‌ها برای رصد فناوری‌های نوین و توسعه کسب‌وکار خود استفاده کنند.

مواردی که طی این دوره به آنها خواهیم پرداخت :

  • معرفی مالکیت فکری
  • تعریف مالكيت فكری و تقسیم‌بندی آن بر مبنای مصادیق مورد حمایت
  • آشنایی با حق مالکیت مادی و معنوی و نحوه تعیین آن با ذکر مثال
  • معرفی دارایی‌های فکری صنعتی منفعت‌ساز
  • قوانین و معاهدات ملی و بین‌المللی در حوزه مالکیت فکری
  • قوانین و مقررات مالکیت فکری در کشور
  • قوانین و معاهدات بین‌المللی مالکیت فکری
  • نظام طبقه‌بندی بین‌المللی دارایی‌های فکری
  • معرفی سازمان جهانی مالكيت فكری (WIPO) و وظایف آن در حوزه مالکیت فکری
  • ضرورت ثبت و بهره‌برداری از دارایی‌های فکری 
  • اهمیت صیانت از مالکیت فکری در زنجیره ایجاد ایده تا تولید محصول
  • روش‌های بهره‌برداری از دارایی‌های فکری
  • ضوابط مهم در صیانت از حقوق مالکیت فکری
  • معرفی مراجع ثبت ملی و بین‌المللی دارایی‌های فکری
  • شرایط احراز یک اختراع به عنوان Patent
  • تعریف Patent و موارد قابل ثبت به عنوان اختراع
  • نحوه بررسی اطلاعات اسناد Patent و آموزش نحوه مطالعه آن
  • جستجوی Patent
  • فواید تحلیل Patent در رصد فناوری
  • آشنایی با فرایند ثبت اختراع
  • روش های ثبت اختراع و مراجع بررسی و ارزیابی اختراعات
  • معرفی فرایند ثبت اختراع و مدارک لازم برای ثبت
  • نحوه تنظیم متون فنی اختراع
  • نحوه ثبت اظهارنامه اختراع و انجام مراحل ثبت
  • نحوه چاپ آگهی اختراع در روزنامه رسمی و اخذ گواهینامه ثبت اختراع
  • هزینه‌های ثبت اختراع
  • معرفی نهادهای حمایت از ثبت اختراعات در کشور

تقسیم بندی حقوق مالکیت فکری

تقسیم بندی بر مبنای ماهیت مورد حمایت

در این نوع تقسیم بندی ماهیت حمایت مورد توجه قرار می گیرد. بر این اساس، مقوله حقوق مالکیت فکری به دو دسته مالکیت معنوی و مالکیت مادی تقسیم بندی می شود. به بیان ساده تر آن دسته از مالکیت ها که صرفا جنبه اعتباری و معنوی دارد جزء تقسیم بندی «مالکیت معنوی» قرار دارد. این حق، مالک را قادر می سازد تا جهت حفاظت از مالکیت خود، اقدامات خاصی را اتخاذ کند. مثلاً به موجب این حق، تنها نویسنده یک کتاب می‌تواند به عنوان پدیدآورندة اثر نام برده شود و یا اجازه انتشار آن را داده یا مانع نشر آن شود و یا جلوی تحریف آن را بگیرد. همچنین به آن دسته از مالکیت ها که جنبه بهره‌برداری مالی و تحصیل درآمد و منفعت تجاری را شامل می شود «مالکیت مادی» گفته می شود. درآمدهای حاصل از این نوع مالکیت به «مالک مادی» که شخص حقیقی یا حقوقی است اعطا می شود. لازم به ذکر است که مالکیت معنوی به هیچ عنوان قابلیت واگذاری را نداشته ولی مالکیت مادی قابلیت خرید و فروش را دارد. به عنوان مثال شما کارمند شرکت سایپا هستید که در بخش تحقیقات مشغول به فعالیت هستید، در صورتی که در حین فعالیت شغلی تان به یک اختراع دست یافتید، «مالک معنوی» اختراع خود شما هستید و «مالک مادی» آن شرکت سایپا خواهد بود.

تقسیم بندی بر مبنای مصادیق مورد حمایت

در این نوع تقسیم بندی بر مبنای مصادیق مورد حمایت، بصورت کلان مالکیت فکری به دو بخش عمده «مالکیت ادبی ـ  هنری» و «مالکیت صنعتی» (Industrial Property) تقسیم بندی می شود که در هر بخش مصادیق متفاوتی مورد شناسایی و حمایت قرار می گیرد. با توجه به تقسیم بندی مالکیت فکری بر مبنای مصادیق آن، ماهیت حقوقی و نحوه حمایت ها متقاوت خواهد بود. به عنوان مثال در مالکیت ادبی و هنری برای اخذ حمایت های مالکیت فکری نیازی به تشریفات ثبت نمی باشد. این در حالی است که خالق اختراع و صاحب ایده و علامت تجاری برای اخذ حمایت های قانونی حتما بایستی تشریفات ثبت را انجام دهد. همچنین لازم به ذکر است که تا به امروز، ایران اکثر کنوانسیون های بین المللی در حوزه مالکیت صنعتی را پذیرفته است (که فرصتی برای بهره مندی از این حمایت ها در دیگر کشورها می باشد) ولی در حوزه مالکیت ادبی و هنری کنوانسیون های بین المللی چون برن و رم را نپذیرفته است (دقت شود که هم اکنون بر اساس قانون 1348 حمایت از مولفان، مصنفان و هنرمندان، «قانون مالکیت ادبی و هنری» برای ایرانیان وجود دارد ولی به موجب این قانون از آثار اتباع خارجی حمایت نمی شود).

 مالکیت ادبی و هنری (کپی رایت)

هدف از مالکیت ادبی و هنری، حمایت و حفاظت از آثار ادبی، هنری و علمی می باشد. گاها به جای اصطلاح “مالکیت ادبی و هنری” از اصطلاح “حق مؤلف” استفاده می شود؛ بهرحال حق مؤلف، ترکیب جامع و کاملی برای مالکیت ادبی و هنری نیست و عنوان مؤلف، بیشتر برای نویسندگان به کار می رود و ما به طور مثال عکاس مؤلف، یا مجسمه ساز مؤلف نداریم. اما شاید دلیل این نامگذاری به پیشینة تاریخی تدوین حقوق فکری بر گردد؛ در ابتدا، تنها کتاب ها و نویسندگان مورد حمایت واقع می شدند و به تدریج، همراه با پیشرفت جوامع، دیگر مخلوقات و ابتکارات بشری هم در زمرة موضوعات تحت حمایت قرار گرفتند.

 مالکیت صنعتی

مالکیت صنعتی از اختراعات، علائم تجاری، طرح های صنعتی، نشان مبدا جغرافیایی، مدل های مصرفی، مدارهای یکپارچه، نرم افزارهای رایانه ای، اسرار تجاری و گونه های جدید گیاهی حمایت می کند. در میان مصادیق مختلف مالکیت صنعتی ثبت اختراع به لحاظ نقشی که در زندگی بشر و پیشرفت انسانها دارد از اهمیت خاصی برخوردار است. در ادامه موارد مربوط به مالکیت صنعتی بطور مختصر بیان خواهد شد.

 حق اختراع

گواهی نامه ی ثبت اختراع پتنت یا Patent حقی انحصاری است که برای یک محصول یا یک فرآیند به فرد مخترع از طرف دولت اعطا می شود که این اختراع، یک راه حل فنی جدید را برای حل یک مشکل یا مسئله پیشنهاد می کند.

قانون ثبت علایم و اختراعات ایران در ماده 26 در مورد ثبت اختراع بیان می کند:” هر قسم اکتشاف یا اختراع جدید در شعب مختلف صنعتی یا فلاحتی به کاشف یا مخترع آن حق انحصاری می دهد که بر طبق شرایط و در مدت مقرره در این قانون از اکتشاف یا اختراع خود استفاده نماید، مشروط بر اینکه اکتشاف یا اختراع مزبور مطابق این قانون در اداره ثبت اسناد تهران به ثبت رسیده باشد.” همچنین این قانون در ماده 27 موارد زیر را به عنوان اختراع ذکر می کند:” هر کس مدعی یکی از این امور زیر باشد می تواند تقاضای خود را ثبت نماید: 1- ابداع هر محصول صنعتی جدید 2- کشف هر وسیله جدید یا اعمال وسایل موجوده به طریق جدید برای تحصیل یک نتیجه یا محصول صنعتی یا فلاحتی.”

 علائم تجاری

یک علامت تجاری یا خدماتی (Trade Mark)، نشانه ای متمایزکننده است که محصولات یا خدمات مشخصی که به وسیله ی یک شخص حقیقی، شرکت یا یک گروهی از اشخاص/ شرکت ها تولید یا فراهم شده را قابل شناسایی می نماید و اجازه می دهد تا مشتریان، این کالاها و خدمات را از کالاها و خدمات دیگر متمایز سازند.

طرح های صنعتی

طرح صنعتی (Industrial Design) به عنوان یکی از مقوله های مالکیت فکری، صرفا به ماهیت زیبایی شناختی و تزئینی یک محصول اشاره دارد و صرفا مربوط به شکل و ظاهر یک محصول است. علیرغم اینکه محصول ممکن است ویژگی های فنی و نوآورانه نیز داشته باشد، ولی اساسا طرح های صنعتی از ابعاد فنی و عملکردی آن متفاوت است.

نشان مبداء جغرافیایی

علامت جغرافیایی یا نشان مبدا جغرافیایی (Geographical Indications) همان گونه که از نامش پیداست ، اشاره به نام مکان جغرافیایی دارد که محصول موردنظر در آنجا به عمل آمده است. نشان مبدا یا علامت جغرافیایی تضمین کننده ی کیفیت مشخصی برای یک محصول خاص است. چرا که به خریدار اطمینان می دهد محصول خریداری شده در مبدا مشخصی با تمامی ویژگی های موردنظر تهیه شده است. بدیهی است محصول برنجی که در شمال ایران در منطقه ی طارم به عمل می آید با محصول برنجی که در دیگر مناطق ایران تولید می شود از جهات بسیاری متفاوت است. فرش دستبافی که در ایران تولید می شود با توجه به نوع پشم و رنگ بسیار متفاوت از فرش هایی با طرح و نقشه ی مشابه است که در چین تولید می شود.

مدل های مصرفی (اختراعات کوچک)

مدل مصرفی (Utility Model)، اختراعی است که از جنبه گام ابتکاری از سطح پایین تری برخوردار است، مانند درب بازکن نوشابه خودکار. یک مدل مصرفی حقی انحصاری است که برای یک اختراع کوچک اعطا می-شود و اجازه می دهد که دارنده ی حق، دیگران را از استفاده ی تجاری اختراع حمایت شده بدون اجازه ی او برای یک دوره ی زمانی محدود منع کند. تعریف این حق می تواند از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد (البته در جایی که چنین حمایت هایی قابل دسترس است) مدل مصرفی شبیه یک حق اختراع است. در واقع، مدل های مصرفی بعضی اوقات به عنوان اختراع کوچک یا پتنت نوآوری (Innovation patent) نامیده می شوند.

مدارهای یکپارچه

حمایت از مدارهای یکپارچه (Integrated Circuits) در کنوانسیون پاریس مطرح نشده است، کنوانسیون مستقلی موسوم به کنوانسیون واشنگتون به حمایت از مدارهای یکپارچه، اصول و استانداردها می پردازد. و لیکن تاکنون در سطح جهانی به مرحله ی اجرا نرسیده است. موافقتنامه جنبه های تجاری مالکیت فکری (تریپس) در چهار ماده به حمایت از این مدارها می پردازد و حقوق و انحصارات موردنظر را که در کنوانسیون واشنگتن مطرح شده است در ماده 35 خود می گنجاند.

 گونه های جدید گیاهی

مالکیت فکری از این رو به حمایت از گونه های جدید گیاهی (New Plants Variety) پرداخته است تا تلاش و مطالعات محققان در این زمینه را پاسخ مناسبی دهد و در مقابل خطرپذیری و هزینه هایی که کشاوزران گونه های جدید گیاهی متقبل می شوند جبران مناسبی ارائه کند. مالکیت فکری از طریق ایجاد انحصاری با مدت زمان محدود سعی می کند تا حقوق محققان بخش های کشاورزی را در این زمینه به رسمیت بشناسد. اتحادیه ی بین المللی حمایت از گونه های جدید گیاهی (UPOV)حمایت از گونه های جدید را مورد نظارت قرار میدهد.

 اسرار تجاری

در عرصه رقابت و کسب و کار هر روز مولفه های بیشتری باعث قدرت گرفتن اصحاب بازار می شوند و قدرت چانه زنی صاحبان خود را در بازار افزایش می دهند، یکی از مقوله هایی که مالکیت فکری نیز حمایت از آن را بر عهده دارد مسئله ی اسرار تجاری (Trade Secrets) است، به زبان ساده برای مشخص کردن حیطه ی اسرار تجاری می توان گفت اسرار تجاری، فرمول، رویه، فرآیند، طرح، ابزار، الگو یا مجموعه اطلاعاتی است که در یک کسب و کار برای به دست آوردن مزیت نسبت به رقبا مورد استفاده قرار می گیرند و مالکیت فکری انحصاری دائمی را تا آن زمان برای آن در نظر می گیرد که افشا نشود، در صورت افشای اسرار اشخاص ثالث قادر خواهند بود از آن بهره برداری کنند.

مفید برای:

فنی‌و‌مهندسی

علوم پایه

حقوق

کسب‌وکار

 

به اشتراک بگذارید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *